ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 2010: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ, ΒΑΣΙΛΙΣ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

Απόσπασμα από το ημερολόγιο 

Το  βυθισμένο παλάτι - Yerebatan Sarayı

 Σε μικρή απόσταση από την Αγια Σοφιά βρίσκεται το yerebatan Sarayı, η «βασιλική κινστέρνα», η δεξαμενή  του Ιουστινιανού. Ο επισκέπτης, δρασκελώντας  το κατώφλι ενός, ασήμαντου εξωτερικά, κτιρίου,  και κατεβαίνοντας τα  μαυρισμένα, από την υγρασία και το αιώνιο σκοτάδι, σκαλοπάτια, αιφνιδιάζεται από τ’ ανέλπιστο θέαμα, που από την πρώτη στιγμή τον μαγνητίζει…

Το μάτι, στην αρχή, δυσκολεύεται από  το μισοσκόταδο να  δει καθαρά, αλλά σύντομα η δυσκολία του επισκέπτη έγκειται στη συνειδητοποίηση  ότι  κατεβαίνοντας λίγα μόνο σκαλιά, ανεπαισθήτως μεταφέρθηκε αιώνες πίσω, στις στοές ενός Βυζαντινού  παλατιού και αρχίζει την περιπλάνηση του μ’ οδηγό τη φαντασία, που εξάπτεται από την υγρή ατμόσφαιρα της δεξαμενής και τις σκιές που κινούνται στο μισοσκόταδο  … Φυσικά, για μια τέτοια εμπειρία, κανείς δε βιάζεται…οι αισθήσεις  σε εγρήγορση για  τη μεταφορά σε μια άλλη διάσταση, στη λαμπρή εποχή, που πολλοί θα ήθελαν να βιώσουν έστω και για λίγο… έρωτας, πάθη, φιλοδοξίες, θρησκευτικές διαμάχες, κινήματα, επαναστάσεις, τροπαιοφόρες  νίκες, ταπεινωτικές  συνθήκες,  συνομωσίες, μηχανορραφίες, ίντριγκες, μεγαλεπήβολα σχέδια, όραμα… 

Κινούμαι αργά…. Τα μάτια διασταλμένα, από το ανέλπιστο και το μισοσκόταδο,  ανακαλύπτουν  γρήγορα  πως στα σάπια νερά υπάρχει ακόμη ζωή!  Πλησιάζοντας στο κιγκλίδωμα διακρίνω καλοθρεμμένα ψάρια σε κατάσταση ευδαιμονίας να παίζουν  στο νερό. Αμυδροί κύκλοι στην επιφάνεια των στάσιμων νερών προδίδουν την παιχνιδιάρικη διάθεσή τους… στη μέση  ένα μεγάλο ψάρι, με φουσκωτή κοιλιά  και θαμπό  γκρίζο χρώμα και  ένα σμάρι  από μικρά ψαράκια, ολόγυρα σχίζουν το νερό και δημιουργούν  φυσαλίδες … Ένα υπόδειγμα ομαδικής ζωής … γλιστρούν  αθόρυβα ,  χορεύουν  με υπόκρουση  τους ανατολίτικους ήχους, που γλυκά διαχέονται στο χώρο…Ανταγωνίζονται στο κυνήγι της τροφής,  αρπάζοντας λαίμαργα τα ψίχουλα που επιπλέουν στο νερό, ενώ  κολυμπούν  όλα μαζί, το ένα κοντά στο άλλο…

Ακολουθώ τις   σκιές, που κινούνται στους τσιμεντένιους διαδρόμους της  δεξαμενής, , που τα υποστυλώματα τους λούζονται στα σκοτεινά νερά . Οι σκιές  άλλοτε ψηλώνουν και άλλοτε πλαταίνουν,  παράξενα παιχνίδια του φωτός, που γίνονται  περίεργα παιχνίδια της φαντασίας ,που τις  μεταμορφώνουν  σε Βυζαντινές αρχόντισσες, Κυρίες των τιμών, που κινούνται βιαστικά  και θροΐζουν τα ταφταδένια τους φορέματα καθώς σέρνονται με χάρη στο δάπεδο… Άλλοτε πάλι γίνονται σκοτεινοί όγκοι , συνωμότες και μηχανορράφοι, κρυμμένοι  κάτω από το μαύρο ράσο μοναχού, που  διαγράφουν δαιδαλώδεις διαδρομές  στις αλλεπάλληλες στοές του παλατιού…Το ρυθμό, στον προσεκτικό βηματισμό, δίνουν οι σταγόνες που ρυθμικά πέφτουν από τα ραγίσματα των πολλαπλών θόλων και δημιουργούν ομόκεντρους κύκλους στην επιφάνεια του νερού, που  σβήνουν  μεγαλώνοντας…

            Συγκλονιστικό είναι το παιχνίδι του νερού με το φως … πολλαπλοί κατοπτρισμοί, πολλαπλές πύλες ανοίγονται, δίνοντας την αίσθηση του λαβύρινθου. Η προοπτική των πυλών δημιουργεί την ψευδαίσθηση στον επισκέπτη ότι ολοένα και διεισδύει στα άδυτα του παλατιού …Τριακόσιες τριανταέξι κολώνες ενώνονται με τόξα., σπαράγματα  συλημένων αρχαίων ναών   στεφανώνονται από κορινθιακά κιονόκρανα…Λευκοί μαρμάρινοι μονόλιθοι, που πρασινίζουν από την πολύχρονη επαφή με το νερό. Αιωνόβιοι, ακαταπόνητοι στυλοβάτες σηκώνουν το βάρος της οροφής, με τους πολλαπλούς θόλους από κοκκινωπά τούβλα, που καθρεπτίζονται στα  ασάλευτα νερά της δεξαμενής, επιδεικνύοντας την αξιοζήλευτη  φρεσκάδα τους  …     Αν ο επισκέπτης δεν  προσπεράσει βιαστικά και αδιάφορα, θα ανακαλύψει κάποιες από τις κολώνες να είναι στολισμένες μ’ ανάγλυφα φτερά παγονιού, σκαλισμένα με χάρη και μεράκι  από τα χέρια μάστορα, που γνώριζε να δαμάζει το μάρμαρο με τη σμίλη. Αιχμάλωτες αλλά  αγέρωχες εξακολουθούν να λούζονται στα νερά της δεξαμενής, στεφανωμένες  με τα ακανθώδη φύλλα των κορινθιακών κιονόκρανων, καταδικασμένες στο αιώνιο σκοτάδι …

Συνεπαρμένη από τη μουσική, περιπλανήθηκα χωρίς βιασύνη στους διαδρόμους της κινστέρνας, ενώ νοερά περιπλανιόμουν στις στοές του Παλατιού…Η πραγματική όμως έκσταση συντελείται,  όταν  η δεξαμενή αλλάζει χρώματα , χάρη στους επιμελώς τοποθετημένους προβολείς, κυρίως στη βάση των κολόνων… ένα μαγευτικό παιχνίδι χρωμάτων  …. Το « βυθισμένο παλάτι» μοιάζει  να φλέγεται, όταν παίρνει το πορφυρούν χρώμα…. έτσι, άραγε φεγγοβολούσε  και τη νύχτα της  Στάσης του Νίκα, όταν οι εξοργισμένοι στασιαστές με τα παραμορφωμένα, από τους αναμμένους δαυλούς, πρόσωπα   απειλούσαν τον Ιουστινιανό, ενώ  η Θεοδώρα αρνιόταν με πείσμα να  εγκαταλείψει το Μέγα Παλάτιον;…

Διαγράφοντας μια δαιδαλώδη διαδρομή  έφτασα  στην άκρη της δεξαμενής, μήκους  εκατόν σαρανταπέντε μέτρων. Εκεί, τον  επισκέπτη  περιμένουν δυο τεράστιες, μαρμάρινες κεφαλές  Μέδουσας, πρασινισμένες από το χρόνο, με πετρωμένο  χαμόγελο. Η μια,  τοποθετημένη πλάγια, με το μάγουλο ακουμπισμένο στον πυθμένα, με τις μπούκλες των μαλλιών της να πλαισιώνουν φιλάρεσκα το φεγγαρένιο της πρόσωπο, με μάτια ανοικτά και διασταλμένες τις κόρες κοιτά πάντα  μπροστά …Τα σαρκώδη χείλη της ερμητικά κλειστά κρατούν το μυστικό….Η άλλη  με το τεράστιο κεφάλι της τοποθετημένο ανάποδα, μοιάζει να μη βλέπει, παρόλο που κοιτάζει  πάντα προς τα πάνω… Έχει μια αινιγματική έκφραση, ένα διφορούμενο χαμόγελο! Ζητά έλεος ή σαρκάζει  για το πάθημά της …

 Ποιο άραγε  είναι το κρίμα τους, το μυστικό τους  και αιώνες ,τώρα, εκτίουν την  τιμωρία τους; Η άγνοια των κτιστών τις έριξε αδιάφορα, σαν ανακυκλώσιμα οικοδομικά υλικά;  Η ζέση του χριστιανικού αισθήματος τις τιμώρησε, αποστρεφόμενη την ειδωλολατρία… «Απεταξάμην τον Σατανά»;  Κατάλοιπα του παγανισμού, καταδίκασαν τη Μέδουσα στα θεοσκότεινα  νερά της Δεξαμενής, για να στεριώσει το έργο;  Όλα πιθανά και όλα αναπόδεικτα … Μόνο η Μέδουσα, με τα  ερμητικά κλειστά χείλη και το βλέμμα πέρα από τον ορατό κόσμο γνωρίζει το μυστικό και  προκαλεί βασανιστικά ερωτήματα …

Αφήνοντάς τες ο επισκέπτης στην  αιώνια καταδίκη τους, βυθίζεται σ’ έναν κυκεώνα σκέψεων και αναπάντητων ερωτημάτων…Οκτώ χιλιάδες κυβικά νερού αποθηκεύονταν  στη βασιλική κινστέρνα που, μέσω του υδραγωγείου του Ουάλη, έρχονταν από τα δάση του Βελιγραδίου! Η Δεξαμενή  πάντα ήταν πηγή  ζωής για το παλάτι, στα Βυζαντινά χρόνια, και για  τους κήπους του Τοπ Καπί, στα Οθωμανικά…. Συλλογίζομαι τη συνεχή  ροή των πραγμάτων,  τις ιστορικές ανατροπές, την   εναλλαγή των  θρησκειών, την ανακύκλωση των υλικών ,τη ρευστότητα του κόσμου, το νερό! Τη ζωή μέσα στον υδάτινο κόσμο, γύρω από αυτόν και χάρη σ’ αυτόν, γιατί το νερό της Δεξαμενής είχε πάντα ζωή! Ακόμη  και σήμερα,  παρά το σάπιο χρώμα του, εξακολουθεί να έχει ζωή… το μαρτυρούν  οι σκοτεινοί του ένοικοι, που σε κατάσταση μακαριότητας απολαμβάνουν το παιχνίδι με αυτό …